واقعیت اینست که ما در گرفتن مچ آدم دروغگو مهارتی نداریم. بنا بر مطالعه‌ای که در دانشگاه بریگهام یانگ انجام شده است، ما فقط 54% اوقات متوجه دروغ گفتن دیگران می‌شویم؛ تعجبی ندارد که بخواهیم بدانیم افراد دروغگو را تشخیص دهیم. غالب اوقات ما در پی سرنخ‌های پیچیده ای می گردیم ولی مطالعات نشان می‌دهد که باید دنبال سرنخ‌های ساده‌تری باشیم و به ندای درونمان گوش بدهیم؛ چون می‌تواند راهی برای کشف حقیقت باشد.

نشانه‌های متداول دروغگویی

وقتی که بچه‌ای دروغ می گوید، دروغ گفتنش آنقدر مشخص است که بیش‌تر وقت‌ها خنده‌دار می‌شود. غالب اوقات آن‌ها از این سو به آن سو می‌روند، تند صحبت می‌کنند و به حرفهایشان شاخ و برگ می‌دهند. دروغ گفتن کودکان چون هنوز هنر دروغ گفتن را یاد نگرفته‌اند، بسیار مشخص و واضح است. ولی نشانه‌های دروغگویی در کودکان بخشی از نشانه‌های دروغ‌گویی در بزرگسالان است. تحلیل‌گران رفتار و کارشناسان زبان بدن و هم‌چنین کارآگاهان در تشخیص دروغ مهارت دارند. چندین نشانه‌ی متداول از دروغ‌گویی در زیر ارائه شده است:

• عدم استفاده از کلمه‌ی «من»
• حاضرجوابی
• بی‌قراری
• ناهماهنگی و آشفتگی
• حرکات زیرپوستی خیلی ظریف
• تناقض‌گویی
• ناآرامی
• بیان زیاد جزئیات
• نگاه کردن به سمت راست
• دست زدن به دهان
• صاف کردن گلو و قورت دادن آب دهان
• حرکات زیاد چهره و دست‌ها
• حالات بدنی از پیش تمرین شده

نکته‌ای که باید به آن توجه داشت اینست که این نشانه‌ها همواره درست نیستند. برای مثال، پژوهشی که در سال 2012 انجام شده بود نشان داد افراد حتی زمانی که راست می‌گویند هم می‌توانند به سمت راست نگاه کنند. اما آیا روش بهتری برای تشخیص درست از راست وجود دارد؟

چگونه مچ یک فرد دروغگو را بگیریم؟

نشانه‌هایی که در بالا گفته شد، متداول‌ترین نشانه‌ها هستند ولی هنوز هم نمی‌توان با استفاده از این نشانه‌ها مشخص کرد که فردی در حال دروغ گفتن است. اریک بارکر، وبلاگ‌نویسی که سعی می‌کند کارهای علمی ارائه دهد، از راهکار متفاوتی برای تشخیص دروغگوها استفاده می‌کند. وی می‌گوید دروغ گفتن مستلزم ایسنت که فرد دروغگو، نشانه‌ها و سرنخ‌های بیرونی خود را تغییر دهد. بارکر با اشاره به نتایج تحقیقات درباره‌ی تشخیص دروغ از راست، چندین مطلب جالب را ارائه می‌دهد. دروغگوها علاوه بر انجام کارهای فهرست بالا، کارهای فهرست پایین را کم‌تر انجام می‌دهند:

• پلک‌زدن
• بی‌قرار بودن
• حالات بدنی (خصوصاً مردان)

از آنجا که فعالیت‌ فکری آدم‌های دروغگو، دارای بار بیش‌تری است، مکث‌های بیش‌تری در کلام آن‌ها دیده می‌شود. این پژوهش می‌گوید اگر می‌خواهید مچ آدم دروغگو را بگیرید، بار شناختی وارده بر مغز او را افزایش دهید. به کلام دیگر، بارکر پیشنهاد می‌کند که باید آدم دروغگو را وادار کنید که بیشتر فکر کند و در این صورت نشانه‌های دروغگویی در وی بارز‌تر و مشخص‌تر می‌شود. برای این‌کار می‌توانید از تکنیک‌های زیر استفاده کنید:

• از آدم دروغگو بخواهید داستانش را به صورت وارونه دوباره تعریف کند.
• سؤالاتی مطرح کنید که نتوان به آن‌ها با «بله» و «خیر» پاسخ داد؛ در این صورت جزئیات بیش‌تری در اختیار شما قرار می‌گیرد.
• سعی کنید در کلام آدم دروغگو وقفه ایجاد نکنید و حتی با مکث‌های توأم با سکوت وی را وادار به ادامه‌ی صحبت کنید.

از بازخورد درونی خود برای دانستن این‌که فردی دروغ می‌گوید، استفاده کنید. افزایش بار شناختی بر فرد دروغگو، به کشف حقیقت کمک می‌کند. دکتر لین تن برینک، روان‌شناس حقوقی، و همکارانش در مدرسه‌ی تجارت هاس در دانشگاه برکلی کالیفرنیا دریافتند غریزه‌ی ما بر عکس ذهن‌های شناختی ما، در شناخت فرد دروغگو بسیار قوی است. این مطالعه که در نشریه‌ی «دانش روانشناختی» منتشر شد، مبین این مطلب است که زمانی که به جای فرایند‌های ذهنی آگاهانه‌تر، فرایند‌های ذهنی نیمه‌آگاه به کار گرفته شوند، تشخیص دروغ از راست خیلی راحت‌تر است. 

شاید بهترین روش برای تشخیص دروغ، گذاشتن همه‌ی این راهکارها در یک شبکه است. افراد در زمان ارسال پیام در فضای مجازی بیش از زمانی که به صورت رودررو صحبت می‌کنند، دروغ می‌گویند؛ هم چنین دروغ گفتن در زمان ارسال پیام، 10% بیش‌تر از زمانی که پیام حاوی سخنان راست باشد، به طول می‌انجامد. بیش‌تر افراد فکر می‌کنند زنان کم‌تر از مردان دروغ می‌گویند. مردان بیش‌تر به نفع خودشان دروغ می‌گویند و زنان به نفع سایر افراد. در نتیجه‌، همواره باید برنامه‌ای برای تشخیص دروغ از راست داشته باشید.

نمی‌توان فرمولی با دقت 100% برای تشخیص فرد دروغگو از فرد راستگو ارائه نمود. بهتر آن است که به لحاظ روانی آگاه باشید و با دیدی واقع‌گرایانه و همراه با تردید به نشانه‌های ارسالی از منابع درونی و بیرونی بنگرید تا ذهن شما بتواند در هر لحظه با تمام توان روی مسأله متمرکز شود.